Minh Đạo Nguyễn Thạch Hãn 

dịch thuật

Sonya gom được một mớ gỗ vụn từ xà nhà bị vỡ tan của một trường điều dưỡng ở Vasilevsky Island đã bị bom đánh sập. Chúng tôi ngồi trước lò sưởi ấm, uống trà nhạt và ngắm con gà yếu đuối. Tôi đã dùng một hộp bánh bằng thiếc cũ chế ra một ổ gà và trải giấy báo vụn làm ổ. Con gà nằm cuộn tròn trong đó, đầu gục xuống ngực, không thèm ngó ngàng tới nắm hột kê tôi đã vãi trên mảnh giấy báo cũ, tờ báo Muscovit đăng bài động viên tinh thần chiến đấu dũng cảm. Tiên sư Moscow! Trong thành phố Piter, người ta nghĩ rằng nếu có một cuộc bao vây xảy ra, tốt hơn hết nên xảy ra ở đây vì chúng tôi có thể chịu đựng được dù bất kể ở tình huống nào. Còn đám công chức hạm ở thủ đô sẽ đầu hàng mấy tên chỉ huy lính Đức nào gần nhất nếu bọn họ không được cung cấp món cá tầm hằng tuần. Oleg vẫn thường nói: “Bọn họ tệ như tụi Tây” mặc dù hắn biết là hơi quá đáng.

Kolya đặt tên con gà là “Cục Cưng”, nhưng cũng chẳng có tác dụng gì, nó nhìn chúng tôi với cặp mắt đờ đẫn và nghi ngờ.

“Nó cần phải có gà trống mới đẻ trứng được phải không?” tôi hỏi bâng quơ. Sonya trả lời: “tôi không nghĩ vậy.” Nàng vừa nói vừa cậy một vảy da khô trên môi, “Tôi nghĩ rằng con trống cấy tinh trùng vào trứng nhưng con mái tự mình đẻ trứng. Cậu tôi trông coi một trại nuôi gà hợp tác xã ở Mga.”

“Vì vậy chị biết rành về gà hả?”

Nàng lắc đầu. “Tôi còn chưa bao giờ đến Mga cả.”

Chúng tôi đều là trẻ con lớn lên ở thành phố. Tôi chưa hề biết vắt sữa bò, hay xúc phân bò hoặc đánh đống cỏ khô. Hồi ở trong chung cư Kirov, chúng tôi luôn chế nhạo mấy người nông dân trong hợp tác xã, với mái tóc xấu xí và cái cổ đầy tàn nhang. Bây giờ đổi đời, bọn nông dân thoải mái ăn thịt thỏ, và heo rừng còn chúng tôi chỉ sống nhờ bánh mì khẩu phần trộn mạt cưa.

“Tới thứ Năm này, con gà mái không thể đẻ đủ 12 trứng đâu,” tôi nói, “chắc gì nó sống tới thứ Năm.”

Kolya ngồi trên chiếc ghế đẩu bằng sắt không có dựa lưng, hắn duỗi thẳng đôi chân dài, đang hí hoáy viết cái gì trong sổ tay với cây viết chì bé tí tẹo của hắn.

“Đừng nản chí,” hắn nói mà mắt không rời khỏi cuốn sổ tay. “Nó là con gà mái của thành phố Leningrad, trông vậy mà rất dẻo dai. Bọn Đức tưởng rằng có thể ăn mừng Giáng Sinh ở khách sạn Astoria phải không?”

Chúng đã in hằng ngàn thiệp mời dự lễ chiến thắng vĩ đại mà Hitler đã dự định tổ chức ở khách sạn Astoria sau khi chinh phục được “cái nôi của chủ nghĩa Bolshevic, thành phố của những tên ăn trộm và dòi bọ” như hắn từng tuyên bố trong một cuộc biểu dương thắp đuốc của quân Đức. Vệ Binh Đỏ đã tìm thấy một số thiệp mời trên thi thể của sĩ quan Đức. Thiệp mời đó đã được in lại trên báo chí cả hàng ngàn tờ và dán đầy tường khắp thành phố. Bộ Chính Trị không thể nào đưa ra  lời tuyên truyền hay hơn thế. Chúng tôi ghét bọn Đức thậm tệ vì sự ngu si của chúng – Nếu thành phố rơi vào tay bọn chúng, đời nào chúng tôi để bất cứ khách sạn nào cho chúng ngồi thưởng thức ở quầy rượu và ngủ trong phòng sang trọng. Nếu thành phố sụp đổ, chúng tôi sẽ kéo khách sạn Astoria đổ theo thôi.

“Chắc là cô gà mái mắc cỡ đấy,” Sonya nói. “Nếu mà bọn mình cứ ngồi dòm chừng thế này thì cô nàng sẽ không chịu đẻ trứng đâu.”

“Hay là nó cần uống cái gì.”

“Ừ, thông minh đấy, hãy cho nó uống nước đi.”

Không ai nhúc nhích. Chúng tôi đều đói, và mệt lả, hy vọng kẻ khác sẽ đứng dậy và rót một ly nước. Ánh sáng đã nhạt dần trên bầu trời ngoài kia. Bọn tôi có thể nghe được tiếng kêu o o của những đèn pha phòng không bắt đầu khởi động, rồi từng chùm tia sáng từ từ rực lên. Một chiếc máy bay chiến đấu Sukhoi đơn độc lượn vòng thành phố, tiếng ầm ì của cánh quạt vang lên đều đều như thể bảo đảm rằng chúng tôi còn hiện diện.

“Nó giống như một đống cứt dơ bẩn, phải không?”

“Tôi nghĩ nó dễ thương chứ”,  Sonya lên tiếng.”Nó giống bà tôi.”

“Hay là hãy lắc mạnh nó, may ra trứng sẽ rơi ra ngoài.”

“Nó cần uống nước.”

“Đúng rồi, lấy nước cho nó.”

Một tiếng đồng hồ qua đi. Cuối cùng Sonya mồi ngọn đèn dầu, vặn radio, và rót một chút nước sông vào cái đĩa, rồi đặt trong chuồng gà. Cục Cưng liếc mắt nhìn Sonya nhưng không có hành động gì để nhấp một chút nước. Sonya trở về chỗ ngồi và thở dài. Sau một lúc gom sức lực, nàng đi tới giá đan ở cạnh ghế ngồi, lượm một chiếc vớ rách, đôi que đan, cuộn len, và trái trứng bằng đất nung mà cô ấy đã nhét vào gót chiếc vớ làm căng những sợi len lên. Tôi ngắm những ngón tay xương xẩu của nàng làm việc. Mặc dầu là một cô gái xinh đẹp, nhưng bàn tay không có chút thịt nào và xanh xao giống như của thần chết. Dẫu sao nàng cũng biết mạng chiếc vớ rách. Chiếc que đan lấp lánh dưới ánh đèn, trồi lên hụp xuống đều đặn như ru tôi ngủ.

“Đố các cậu biết ai là con bé đê tiện? Natasha Rostov.” Kolya chợt hỏi, chẳng có đầu có đuôi gì cả.

Cái tên nghe rất quen, nhưng tôi không nghĩ ngay ra được.

Sonya nhăn mặt, nhưng không rời mắt khỏi que đan, “Phải cô gái trong cuốn Chiến Tranh Và Hòa Bình không?”

“Tôi không thể nào chịu nổi con điếm thúi đó. Ai cũng phải lòng cô ta - Tất cả mọi người, kể cả mấy thằng anh của nó – Nó chẳng là gì chỉ là một con khùng vô duyên.“

“Có thể đó là quan điểm của tác giả,” Sonya nói.

Tôi đã díu mắt lại rồi nhưng cũng mỉm cười. Bỏ qua những đặc điểm làm người khác khó chịu của hắn, tôi không khỏi có cảm tình với kẻ đã khinh bỉ một nhân vật tưởng tượng với tất cả lòng phẫn nộ như vậy.

Sonya đã đan kín lỗ hổng của chiếc vớ với bàn tay xương xẩu và khéo léo. Kolya dùng mấy ngón tay gõ nhịp trên ống quần của hắn, quay quắt với những ý nghĩ về Natasha Rostov và những bất công. Cục Cưng rùng mình trong chuồng ấm áp, rụt cổ vào như thể nó đang nằm mơ là một con rùa.

Nhà soạn kịch Gerasimov đang nói chuyện trên radio:”Những kẻ hèn nhát đáng chết! Những kẻ gây hoang mang đáng chết! Những kẻ đưa tin đồn thất thiệt đáng chết! Hãy đưa chúng nó ra xét xử. Kỷ luật. Can Đảm. Cương Quyết. Và nên nhớ điều này: Leningrad không sợ chết, cái chết sợ Leningrad.” Tôi khịt mũi và Kolya nhìn tôi thắc mắc.

“Sao vậy, mày không thích lão già Gerasimov?”

“Có gì mà thích?”

“Dầu sao ông ta cũng là một nhà ái quốc. Ông ta đang ở đây, trong thành phố Piter, không phải trốn an toàn ở nơi nào đó với Akhmatova.”

“Tôi đồng ý với Lev,” Sonya nói, đồng thời ném vài mẩu gỗ vụn vào lò sưởi. Than hồng óng lên tóc vàng của nàng và trong một giây, đôi tai xinh xắn của nàng hồng lên trong suốt. “Ông ta là cái loa của đảng, thế thôi.”

Tôi nói “Tệ hơn thế nữa,” và có thể nhận ra giọng giận dữ của mình. “Ông ta tự nhận là nhà văn nhưng lại rất ghét những người cầm bút – Ông ta chỉ đọc bài viết của họ và cố tìm những điều nguy hiểm, đả kích đảng trong đó. Và nếu ông ta cho là như vậy, thế là xong; ông ta sẽ tố cáo họ trước Bộ Chính Trị, ông ta tấn công họ trên báo chí, đài phát thanh. Một người nào đó trong bọn họ nói “Gerasimov là một thành viên trong chúng ta, nên khi Gerasimov nói người cầm bút nào đó là mối đe dọa, thì nhà văn đó chắc chắn là một mối đe dọa rồi…”

Tôi ngưng lại nửa chừng. Giọng bực tức của tôi hình như âm vang trong căn chung cư nhỏ bé, dù tôi nghĩ có thể chỉ là tưởng tượng thôi, tôi bối rối vì đã thổ lộ quá nhiều, quá sớm. Sonya và Kolya nhìn tôi kinh ngạc – Nàng có vẻ lo lắng cho tôi, trong khi hắn hình như rất cảm phục  tôi, như thể lâu nay hắn vẫn nghĩ tôi là thằng vừa câm vừa điếc, rồi bỗng nhiên nhận ra rằng tôi cũng biết diễn đạt tư tưởng.

“Ông già mày là Abraham Beniov, đúng không?” Tôi chẳng nói gì, nhưng Kolya cũng chẳng hỏi câu nào. Hắn gục gặc cái đầu như thể mọi sự thình lình trở nên rõ ràng.

   “Đáng lẽ tao phải nghĩ ra sớm hơn. Tao không hiểu tại sao mày phải dấu diếm như thế. Ông ấy là một nhà thơ, nhà thơ chân chính, không có nhiều nhà thơ như vậy đâu, mày phải hãnh diện chứ.”

“Mày không cần phải bảo tao nên hãnh diện về ông ấy,” tôi phản bác lại. “Nếu mày hỏi tao một đống câu hỏi ngớ ngẩn, tao không muốn trả lời, đó là chuyện riêng của tao. Tao không muốn nói về gia đình với người lạ. Nhưng đừng bao giờ nói rằng tao phải hãnh diện về cha mình.”

“Được rồi,” Kolya trả lời, trong khi dơ cao tay lên, “Thôi mà, tao xin lỗi. Không phải tao nói vậy đâu. Tao chỉ muốn cho mày biết chúng mình không còn xa lạ nữa.”

“Tôi thật ngu,” Sonya nói. “Xin lỗi nghe, Lev – Tôi chưa bao giờ biết về bố của cậu. Ông ta là một nhà thơ hả?”

“Một nhà thơ lớn,” Kolya nói.

“Từ khá tới trung bình thôi, Ông thường nói như vậy. Bố bảo tôi, thế hệ của ông có Mayakovsky và vài người khác nữa, và ông ở ngay giữa với những người khác.”

“Không, không, không phải vậy. Ông ta là một cây viết tài ba. Thật vậy mà, Lev, không phải tao nói thế này để làm vừa lòng mày đâu: ‘Một nhà thơ kỳ cựu, nổi tiếng. Tao đọc được trong quán café.’ Thơ tuyệt vời.”

Thơ của Ông xuất hiện trong mọi tuyển tập, ít ra là những tuyển tập in trước năm 1937. Tôi đã đọc hằng chục lần từ khi người ta bắt ông đi, nhưng đã lâu lắm rồi mới lại được nghe có người nói về thơ của Ông.

“Và Ông ta đã bị … đã bị…” đưa đi, Sonya ra dấu với cái cằm của nàng. Đưa đi có thể là bất cứ điều gì: Đưa đi đày ở Siberia, đưa đi bắn vào đầu, một cách lặng lẽ do lệnh của Trung Ương Đảng. Chi tiết cụ thể thì chẳng bao giờ được  rõ. “Ông ta bị loại bỏ?” Nàng hỏi và tôi gật đầu.

“Tôi thuộc lòng những bài thơ ấy,” Kolya nói, nhưng hắn cho tôi một đặc ân là không đọc thơ của Ông.

Cửa mở, Timofei bước vào, một trong những bác sĩ giải phẫu tôi đã gặp đêm hôm qua. Anh ta lại gần lò sưởi để sưởi ấm đôi tay. Khi nhìn thấy con gà trong thùng giấy, hắn cúi xuống xem xét nó, đôi tay để trên đầu gối.

“Kiếm thấy nó ở đâu vậy?”

“Kolya và Lev bắt nó từ một cậu bé ở gần Narva Gate.”

Timofei đứng dậy và cười với chúng tôi. Hắn lôi ra tử túi áo khoác hai củ hành lớn.

“Lấy được trong nhà thương. Không định chia cho ai, nhưng có lẽ chúng ta có món xúp ngon lành tối nay.”

“Cục Cưng không phải để nấu xúp đâu.” Kolya phản đối. “Chúng tôi cần nó đẻ trứng.”

“Trứng hả?” Timofei nhìn chúng tôi, rồi nhìn Cục Cưng, rồi quay lại chúng tôi. Hắn tưởng chúng tôi nói đùa.

“Mọi người đều chịu thua Cục Cưng,” Kolya nói tiếp, “nhưng tôi nghĩ nó có mang trong bụng. Anh có biết gì về gà mái không? Anh nghĩ từ nay đến thứ Năm nó có thể đẻ được một tá trứng không?”

“Cậu nói cái quái gì thế?”

Anh chàng bác sĩ càng có vẻ bực bội. Kolya nhìn trừng lại hắn, cảm thấy bị xúc phạm vì giọng điệu của hắn.

“Anh không biết tiếng Nga à? Chúng tôi đợi con gà đẻ trứng!”

Trong một lúc tôi nghĩ cuộc đấu võ miệng sẽ trở nên nguy hiểm hơn, đội quân Vệ Binh Đỏ sẽ bị thiệt hại; Chúng tôi cần bác sĩ giải phẫu mà cú đấm thần tốc của Golya có thể làm anh ta vỡ mặt. Cuối cùng  Timofei cười lớn và lắc đầu, chờ cho chúng tôi cùng cười với anh ta.

“Cứ tha hồ cười,” tôi bảo anh ta. “Nhưng đừng đụng đến con gà mái của chúng tôi.”

“Nó không phải là con gà mái, anh khờ ơi, đó là một con gà trống.”

Kolya ngập ngừng, không biết có phải là Timofei nói đùa hay định đánh lừa chúng tôi để quăng con gà vào nồi xúp không. Tôi cúi về phía trước và nhìn chăm chú con gà. Tôi không hiểu tại sao lại nghĩ rằng nhìn chăm chú như vậy có thể giúp gì cho tôi. Tôi tìm cái gì, cái trứng dái nhỏ xíu hả?

“Anh nói nó không đẻ trứng hả?” Kolya hỏi và nhìn Timofei rất chăm chú.

Anh bác sĩ nói chậm rãi như thể đang trao đổi với những tên khờ.

“Đó là một con gà trống. Và cơ hội đẻ trứng thì không cao lắm.”

(còn tiếp)